Công tác phòng bệnh không chỉ đòi hỏi nỗ lực chuyên môn mà còn cần một hệ thống hạ tầng, nhân lực và tài chính vững mạnh để duy trì tính bền vững. Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 đã dành Chương V (từ Điều 38 đến Điều 43) để quy định chi tiết về các điều kiện bảo đảm này. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng giúp các cán bộ y tế và nhà quản lý hiểu rõ nguồn lực hỗ trợ cho hoạt động nghề nghiệp của mình.
Đẩy mạnh khoa học công nghệ và chuyển đổi số
Trong kỷ nguyên số, Luật Phòng bệnh 2025 đặt trọng tâm vào việc nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ. Theo Điều 38, hệ thống thông tin phục vụ phòng bệnh phải được thống nhất, tích hợp và liên thông dữ liệu, đồng thời bảo đảm an toàn bảo mật. Đặc biệt, việc ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) được nhấn mạnh trong các hoạt động dự báo, cảnh báo sớm dịch bệnh truyền nhiễm cũng như theo dõi các bệnh không lây nhiễm và rối loạn tâm thần. Bên cạnh đó, Nhà nước có các cơ chế ưu đãi cho việc nghiên cứu, phát triển và sản xuất vắc xin, sinh phẩm, tạo sự chủ động trong nguồn cung ứng y tế.
Đẩy mạnh khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong phòng bệnh
Chính sách đãi ngộ và phát triển nhân lực
Con người là yếu tố then chốt trong y tế dự phòng. Luật quy định rõ chế độ đãi ngộ tại Điều 39, theo đó, người làm công tác phòng chống bệnh truyền nhiễm được hưởng lương và các phụ cấp nghề nghiệp đặc thù. Đặc biệt, những người tham gia chống dịch bệnh được hưởng phụ cấp chống dịch và chế độ rủi ro nghề nghiệp nếu bị lây nhiễm. Những trường hợp dũng cảm cứu người, hy sinh hoặc bị thương trong khi chống dịch có thể được xem xét công nhận liệt sĩ hoặc hưởng chính sách như thương binh.
Về đào tạo (Điều 40), Nhà nước có chính sách cấp học bổng khuyến khích cho sinh viên đại học, sau đại học thuộc các lĩnh vực y học dự phòng, y tế công cộng và dinh dưỡng. Đáng chú ý, học viên sau đại học chuyên ngành y học dự phòng học tại các cơ sở giáo dục nhà nước sẽ được hỗ trợ toàn bộ học phí và chi phí sinh hoạt. Đây là động lực lớn để thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao về công tác tại các tuyến cơ sở, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa và biên giới hải đảo.
Tài chính bền vững và Quỹ phòng bệnh
Để khắc phục tình trạng thiếu hụt kinh phí, Điều 41 và 43 đã đa dạng hóa nguồn tài chính. Bên cạnh ngân sách nhà nước và quỹ bảo hiểm y tế, Luật đã chính thức luật hóa sự ra đời của Quỹ phòng bệnh. Đây là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, trực thuộc Bộ Y tế.
Điểm đột phá của Quỹ này nằm ở nguồn thu bền vững, bao gồm khoản đóng góp bắt buộc 2% trên giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt của các cơ sở sản xuất, nhập khẩu thuốc lá. Quỹ sẽ tập trung chi cho các hoạt động trọng điểm như: phòng chống tác hại thuốc lá; khám sàng lọc miễn phí; phòng chống bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần; dinh dưỡng và nghiên cứu khoa học. Sự ra đời của Quỹ phòng bệnh hứa hẹn giải quyết bài toán kinh phí, giúp các chương trình mục tiêu y tế không bị gián đoạn.
Dự trữ quốc gia về phòng chống dịch
Cuối cùng, để chủ động trước các tình huống khẩn cấp, Điều 42 quy định Nhà nước thực hiện dự trữ quốc gia về thuốc, hóa chất và thiết bị y tế. Việc quản lý và điều phối nguồn dự trữ này tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật về dự trữ quốc gia, đảm bảo khả năng đáp ứng nhanh chóng khi dịch bệnh bùng phát.
Kết luận
Việc quy định chi tiết các điều kiện bảo đảm trong Luật Phòng bệnh 2025 đã tạo ra hành lang pháp lý vững chắc, từ cơ chế tài chính, đào tạo nhân lực đến ứng dụng công nghệ cao. Đối với cán bộ y tế, đây là những tiền đề quan trọng để yên tâm công tác, nâng cao năng lực chuyên môn và phục vụ cộng đồng hiệu quả hơn.
Trung tâm Hỗ trợ, Đào tạo liên tục – Theo Bộ Y tế