Công tác phòng, chống bệnh truyền nhiễm luôn đòi hỏi sự phân loại chính xác để xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp và kịp thời. Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 được Quốc hội thông qua đã mang đến những cập nhật quan trọng, đặc biệt tại Điều 15 về phương thức phân loại bệnh và hệ thống hóa các cấp độ dịch gắn liền với năng lực phòng thủ dân sự. Việc nắm vững các tiêu chí mới này là yêu cầu bắt buộc đối với cán bộ y tế để tham mưu và triển khai các biện pháp ngăn chặn dịch bệnh hiệu quả.

Hệ thống phân loại nhóm bệnh truyền nhiễm mới

Theo quy định tại Luật Phòng bệnh năm 2025, các bệnh truyền nhiễm tiếp tục được phân chia thành các nhóm dựa trên mức độ nguy hiểm và khả năng lây lan, bao gồm:

• Nhóm A: Gồm các bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, có tỷ lệ tử vong cao hoặc khả năng lây lan cực nhanh.
• Nhóm B: Tập trung vào các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có khả năng lây lan nhanh và có thể gây tử vong.
• Nhóm C: Bao gồm các bệnh ít nguy hiểm hơn, tốc độ lây lan thường chậm.

Điểm mới đáng lưu ý trong Luật lần này là việc bổ sung danh mục “Nhóm khác” theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Sự điều chỉnh này tạo ra tính linh hoạt cần thiết, giúp ngành y tế chủ động ứng phó với các tác nhân gây bệnh mới nổi hoặc các biến chủng chưa từng xuất hiện trong danh mục truyền thống. Bộ trưởng Bộ Y tế sẽ là người có thẩm quyền quy định tiêu chí xác định và quyết định danh mục bệnh cụ thể cho từng nhóm này.

Phân loại dịch bệnh gắn liền với năng lực phòng thủ dân sự

Luật Phòng bệnh 2025 đã thay đổi căn bản cách tiếp cận phân loại dịch bệnh khi gắn liền các cấp độ dịch với “khả năng và điều kiện ứng phó”. Dịch bệnh được chia làm hai trạng thái cơ bản: trạng thái trong khả năng ứng phó của lực lượng tại chỗ (cấp xã) và trạng thái vượt quá khả năng ứng phó. Cách phân loại thực tiễn này giúp các địa phương xác định rõ thời điểm cần sự hỗ trợ từ tuyến trên hoặc huy động các lực lượng liên ngành.

Khi dịch bệnh rơi vào trạng thái vượt quá khả năng ứng phó của địa phương, hệ thống sẽ kích hoạt các cấp độ về phòng thủ dân sự hoặc tình trạng khẩn cấp, cụ thể như sau:

• Phòng thủ dân sự cấp độ 1: Được thiết lập khi dịch bệnh tại cấp xã vượt quá khả năng xử lý của lực lượng chuyên trách tại chỗ.
• Phòng thủ dân sự cấp độ 2: Tương ứng với quy mô dịch bệnh trên địa bàn cấp tỉnh vượt quá khả năng ứng phó của cấp xã.
• Phòng thủ dân sự cấp độ 3: Khi dịch bệnh bùng phát trên quy mô một hoặc nhiều tỉnh, thành phố và vượt quá năng lực xử lý của chính quyền cấp tỉnh.
• Tình trạng khẩn cấp: Đây là mức độ cao nhất, được ban bố theo các quy định riêng biệt của pháp luật về tình trạng khẩn cấp.

Tiêu chí chấm dứt, loại trừ và thanh toán bệnh truyền nhiễm

Bên cạnh việc phân loại để ứng phó, Luật cũng quy định rõ ràng về các tiêu chí để công nhận một bệnh truyền nhiễm đã được chấm dứt, loại trừ hoặc thanh toán. Các tiêu chí này phải bảo đảm tính khoa học, phù hợp với khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới hoặc các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Chính phủ sẽ chịu trách nhiệm quy định chi tiết về điều kiện, trình tự và thủ tục để công nhận các trạng thái này, đánh dấu sự thành công của các chiến dịch y tế công cộng.

Kết luận

Việc hiểu rõ và cập nhật Điều 15 của Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 giúp cán bộ y tế định hình rõ ràng thứ tự ưu tiên trong công tác dự phòng và thực hành lâm sàng. Hệ thống phân loại mới không chỉ giúp chuẩn hóa ngôn ngữ chuyên môn mà còn là cơ chế vận hành quan trọng trong việc phối hợp giữa ngành y tế và các lực lượng phòng thủ dân sự, bảo đảm an ninh y tế quốc gia trong mọi tình huống.

CN. Hồ Ngọc Hà – Trung tâm Hỗ trợ, Đào tạo liên tục