Trong bối cảnh các tác nhân gây bệnh truyền nhiễm ngày càng diễn biến phức tạp, việc chuẩn hóa quy trình kỹ thuật là yêu cầu cấp thiết. Để đối phó hiệu quả với tình hình này, Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 đã chính thức thiết lập một hệ thống các biện pháp can thiệp kỹ thuật đồng bộ tại Chương II.

Những quy định mới này không chỉ đóng vai trò là hành lang pháp lý vững chắc mà còn là quy trình chuẩn giúp cán bộ y tế thực hiện các biện pháp nghiệp vụ một cách chính xác: từ giám sát, cách ly đến bảo đảm an toàn sinh học. Việc triển khai đúng và đủ các biện pháp này là điều kiện tiên quyết để khoanh vùng và dập dịch kịp thời.

Giám sát, đánh giá nguy cơ và cảnh báo dịch

Nền tảng của mọi hoạt động chống dịch luôn bắt đầu từ công tác giám sát và thông tin. Căn cứ theo Điều 16 và Điều 18 của Luật, khi xuất hiện các dấu hiệu dịch bệnh, cơ quan chuyên môn y tế có trách nhiệm tổ chức đánh giá nguy cơ và đưa ra cảnh báo sớm.

Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ trong việc điều tra, xử lý ổ dịch và báo cáo thông tin dịch bệnh theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế. Dựa trên kết quả đánh giá nguy cơ, chính quyền địa phương sẽ đưa ra các quyết định về việc khoanh vùng, kiểm soát và ngăn chặn sự lây lan giữa các khu vực có dịch và khu vực an toàn.

Quy định về cách ly y tế và kiểm dịch tại cửa khẩu

Cách ly y tế được xem là biện pháp then chốt để cắt đứt nguồn lây trong cộng đồng. Điều 19 quy định rõ các đối tượng bắt buộc phải thực hiện cách ly y tế bao gồm: người mắc bệnh hoặc nghi ngờ mắc bệnh, người mang mầm bệnh, và người tiếp xúc với tác nhân gây bệnh thuộc nhóm A và một số bệnh nhóm B.

Các hình thức cách ly được áp dụng linh hoạt tùy theo tình hình thực tế, bao gồm cách ly tại nhà, tại cơ sở khám chữa bệnh hoặc các địa điểm tập trung khác. Đáng chú ý, trong trường hợp đối tượng thuộc diện cách ly không tự nguyện tuân thủ, cơ quan có thẩm quyền được phép áp dụng biện pháp cưỡng chế cách ly nhằm bảo vệ an toàn chung cho cộng đồng.

Song song với đó, hoạt động kiểm dịch y tế tại cửa khẩu (Điều 20) cũng được thắt chặt đối với người, phương tiện và hàng hóa nhập cảnh, xuất cảnh hoặc quá cảnh. Nội dung kiểm dịch bao gồm: khai báo y tế, quan sát và kiểm tra thực tế giấy tờ hoặc bệnh phẩm. Nếu phát hiện tác nhân gây bệnh, các biện pháp xử lý y tế và cách ly sẽ được kích hoạt ngay lập tức tại cửa khẩu để ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập vào nội địa.

An toàn sinh học và an ninh sinh học trong xét nghiệm

Công tác xét nghiệm đóng vai trò tiên quyết trong việc xác định tác nhân gây bệnh, tuy nhiên hoạt động này cũng tiềm ẩn nguy cơ phát tán mầm bệnh nếu không được quản lý tốt. Điều 24 và Điều 25 yêu cầu các cơ sở xét nghiệm phải đáp ứng nghiêm ngặt các điều kiện an toàn sinh học phù hợp với từng cấp độ. Việc tổ chức vận hành phải tuân thủ quy trình quản lý mẫu bệnh phẩm và bảo vệ tối đa cho nhân viên y tế.

Điểm mới trong Luật lần này là khái niệm an ninh sinh học được nhấn mạnh. Mục tiêu nhằm ngăn chặn việc tiếp cận trái phép, thất thoát hoặc sử dụng sai mục đích các tác nhân gây bệnh nguy hiểm. Các cơ sở xét nghiệm bắt buộc phải áp dụng biện pháp kiểm soát nguy cơ phù hợp, bảo đảm tác nhân gây bệnh không bị phát tán ra môi trường bên ngoài.

Vệ sinh khử khuẩn và bảo vệ cá nhân

Trong khu vực được xác định có dịch, các biện pháp vệ sinh khử khuẩn bề mặt và vệ sinh cá nhân phải được thực hiện triệt để theo Điều 26. Nhà nước cam kết bảo đảm các phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE), thuốc phòng bệnh và vắc xin cho những người trực tiếp tham gia chống dịch. Quy định này nhằm bảo vệ nguồn lực y tế, đồng thời giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc bệnh cho nhóm đối tượng có nguy cơ cao.

Kết luận

Tổng quan, các biện pháp can thiệp kỹ thuật trong Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 thể hiện tính chủ động và tính khoa học cao. Đối với mỗi cán bộ y tế, việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình từ giám sát, cách ly đến an toàn sinh học không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là biện pháp bảo vệ an toàn cho chính bản thân và đồng nghiệp trong môi trường làm việc nhiều rủi ro.

ThS. Lê Việt Anh – Trung tâm Hỗ trợ, Đào tạo liên tục