Đại cương về suy dinh dưỡng cấp tính ở trẻ em

Ngày 18/08/2020, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 4487/QĐ-BYT hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh suy dinh dưỡng cấp tính ở trẻ em từ 0 đến 72 tháng tuổi. Đây là tình trạng bệnh lý đặc trưng bởi sự sụt giảm cân nặng nhanh chóng do thiếu hụt nghiêm trọng các chất dinh dưỡng đa lượng và vi lượng. Việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời không chỉ giúp giảm tỷ lệ tử vong mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ sau này, đặc biệt là trong giai đoạn cửa sổ vàng từ 24 đến 59 tháng tuổi, khi trẻ đang hoàn thiện các kỹ năng vận động và nhận thức.

Tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng và cận lâm sàng

Việc chẩn đoán suy dinh dưỡng cấp tính được phân chia thành hai mức độ: vừa và nặng. Bác sĩ cần dựa vào ba chỉ số nhân trắc học cốt lõi cùng các biểu hiện lâm sàng đặc trưng. Đối với suy dinh dưỡng cấp tính nặng, tiêu chuẩn chẩn đoán bao gồm chỉ số cân nặng theo chiều cao (Z-score) dưới -3SD, hoặc số đo chu vi vòng cánh tay (MUAC) dưới 115 mm đối với trẻ từ 6 đến 59 tháng tuổi, hoặc có biểu hiện phù dinh dưỡng ấn lõm cả hai bàn chân.

Đối với tình trạng suy dinh dưỡng cấp tính vừa, chẩn đoán được xác định khi chỉ số Z-score cân nặng theo chiều cao nằm trong khoảng từ -3SD đến dưới -2SD, hoặc chu vi vòng cánh tay từ 115 mm đến dưới 125 mm. Bên cạnh nhân trắc học, bác sĩ cần đánh giá thêm các dấu hiệu sinh tồn, tình trạng mất nước, nhiễm trùng hô hấp, tiêu hóa và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng như công thức máu, đường huyết nhằm phát hiện sớm các biến chứng y khoa.

Nguyên tắc và phác đồ điều trị

Phác đồ điều trị được cá thể hóa dựa trên mức độ nghiêm trọng và các biến chứng kèm theo. Trẻ mắc suy dinh dưỡng cấp tính nặng có biến chứng y khoa (như sốc, mất nước nặng, viêm phổi, hoặc bỏ bú) bắt buộc phải được điều trị nội trú tại bệnh viện. Giai đoạn này ưu tiên ổn định các dấu hiệu sinh tồn, điều trị nhiễm trùng, chống hạ đường huyết, hạ thân nhiệt và bắt đầu phục hồi dinh dưỡng bằng các công thức sữa điều trị chuyên biệt như F-75 và F-100.

Ngược lại, trẻ suy dinh dưỡng cấp tính nặng không có biến chứng và trẻ suy dinh dưỡng cấp tính vừa có thể được quản lý, điều trị ngoại trú tại cộng đồng. Giải pháp can thiệp cốt lõi là sử dụng chế phẩm dinh dưỡng điều trị chế biến sẵn (RUTF). Trẻ cần được cung cấp đủ lượng RUTF hàng ngày kết hợp với việc tiếp tục bú mẹ và ăn bổ sung hợp lý tùy theo độ tuổi.

Theo dõi, đánh giá và tư vấn dự phòng

Trong quá trình điều trị ngoại trú, trẻ cần được đánh giá lại định kỳ hàng tuần hoặc hai tuần một lần. Nhân viên y tế sẽ kiểm tra cân nặng, chu vi vòng cánh tay và mức độ tiêu thụ RUTF. Trẻ được coi là phục hồi và được xuất viện khỏi chương trình khi chỉ số Z-score lớn hơn hoặc bằng -2SD và không còn phù trong ít nhất hai tuần liên tiếp. Ngoài ra, công tác tư vấn dinh dưỡng cho phụ huynh về phương pháp nuôi dưỡng trẻ, giữ gìn vệ sinh an toàn thực phẩm và tiêm chủng đầy đủ là yêu cầu bắt buộc để ngăn ngừa nguy cơ tái phát bệnh.

Trung tâm Hỗ trợ, Đào tạo liên tục