Viêm màng não là tình trạng viêm các màng bao bọc não và tủy sống. Bệnh lý này có tỷ lệ tử vong rất cao. Nếu may mắn sống sót, người bệnh thường phải chịu những khuyết tật nặng nề suốt đời.

Tình hình mắc bệnh và tử vong toàn cầu

Theo Nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu (GBD), số ca tử vong đã giảm nhẹ. Cụ thể, số liệu giảm từ 403.012 ca (1990) xuống 318.400 ca (2016). Tuy nhiên, số ca mắc mới lại tăng từ 2,5 triệu lên 2,82 triệu ca trong cùng giai đoạn.

Gánh nặng bệnh tật lớn nhất nằm ở “dải viêm màng não” châu Phi. Khu vực này chiếm 6 trong số 10 quốc gia có tỷ lệ mắc và tử vong cao nhất. Hầu hết các ca tử vong bắt nguồn từ nguyên nhân nhiễm trùng. Mức độ nghiêm trọng của bệnh phụ thuộc vào từng loại vi sinh vật gây bệnh.

Nguyên nhân gây bệnh và xu hướng dịch tễ

Hiện nay, viêm màng não do ba nguyên nhân chính gây ra:

• Haemophilus influenzae type b (Hib): Đây từng là nguyên nhân phổ biến nhất năm 1990 với 780.070 ca. Đến năm 2016, số ca mắc đã giảm mạnh, chỉ còn 397.297 ca.
• Não mô cầu: Đây là tác nhân dẫn đầu về số ca tử vong và mắc mới. Ghi nhận có 136.423 ca tử vong và 1,25 triệu ca mắc mới vào năm 2016.
• Phế cầu khuẩn: Tác nhân này gây ra gánh nặng khuyết tật rất lớn. Năm 2016 có 634.458 ca bệnh do phế cầu khuẩn. Vi khuẩn này để lại di chứng lâu dài và vô cùng nghiêm trọng cho người bệnh.

Những dấu hiệu và triệu chứng lâm sàng

Các triệu chứng viêm màng não thường xuất hiện đột ngột và tiến triển nhanh. Người bệnh thường bị sốt cao, đau đầu dữ dội và cứng gáy. Ngoài ra, bệnh nhân có thể buồn nôn, nôn mửa và sợ ánh sáng.

Trẻ sơ sinh có thể xuất hiện thóp phồng, bỏ bú hoặc quấy khóc liên tục. Ở những trường hợp nặng, bệnh nhân có thể rơi vào trạng thái lơ mơ hoặc hôn mê. Xuất hiện các ban xuất huyết trên da cũng là một dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Người bệnh cần được cấp cứu y tế ngay lập tức.

Dấu hiệu và triệu chứng của viêm màng não

Hệ quả và gánh nặng tàn tật

Viêm màng não do vi khuẩn diễn biến rất nhanh và có thể gây tử vong sớm. Bệnh để lại nhiều di chứng nặng nề cho người sống sót. Các biến chứng bao gồm suy giảm nhận thức, rối loạn hành vi và giảm thính lực. Bệnh nhân cũng có thể bị yếu liệt vận động, mất phối hợp hoặc co giật.

Năm 2016, toàn cầu mất 1,48 triệu năm sống chung với khuyết tật (YLD) do bệnh này. Tổng số năm sống được điều chỉnh theo mức độ khuyết tật (DALYs) lên tới 21,87 triệu. Bệnh gây ra gánh nặng kinh tế và tâm lý rất lớn cho gia đình và xã hội.

Đề xuất và giải pháp can thiệp

Gánh nặng do viêm màng não hiện vẫn ở mức rất cao. Tiến độ phòng chống bệnh đang chậm hơn so với các bệnh có vắc xin phòng ngừa khác. Do đó, việc giám sát chủ động và liên tục là vô cùng quan trọng. Điều này giúp theo dõi chính xác xu hướng bệnh trên toàn cầu.

Chúng ta cần tập trung phát triển các loại vaccine có độ bao phủ rộng hơn. Việc cung cấp vaccine giá rẻ cho các quốc gia nguy cơ cao là nhiệm vụ then chốt. Đồng thời, bệnh nhân cần được tiếp cận với các phương pháp chẩn đoán và điều trị chi phí thấp. Việc hỗ trợ phục hồi cho người khuyết tật cũng phải được ưu tiên hàng đầu.

Trung tâm Hỗ trợ, Đào tạo liên tục